ΓΗ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ του Ken Loach

Land and Freedom / Πολιτική. Σενάριο: Jim Allen. Πρωταγωνιστούν: Ian Hurt, Rosana Pastor, Iciar Bollain, Tom Gilroy. Μεγάλη Βρετανία, Ισπανία, Γερμανία, Ιταλία 1995. Διάρκεια: 109′.

(4/5)

 

Μια νεαρή κοπέλα, με αφορμή το θάνατο του κομμουνιστή παππού της (Ian Hart), ψάχνει στα πράγματά του και ανακαλύπτει ότι το 1936 είχε πάει να πολεμήσει στην Ισπανία κατά του Φράνκο. Μέσα λοιπόν από τα προσωπικά του πράγματα, φωτογραφίες και αποκόμματα εφημερίδων ξετυλίγεται η ιστορία του νεαρού κομμουνιστή άνεργου.

Ο Λόουτς παρόλο που χτίζει όλη την ταινία γύρω από τον χαρακτήρα του Ian Hart εντούτοις δε δημιουργεί έναν ήρωα με «θεϊκή υπόσταση». Αυτό το αντιλαμβανόμαστε από την αρχή όταν και ο πρωταγωνιστής εξηγεί στη φίλη του τα κίνητρα που τον ωθούν να κάνει το ταξίδι. Γιατί πηγαίνει λοιπόν στην Ισπανία; Γιατί δεν έχει γυναίκα και παιδιά και γιατί είναι άνεργος! Κίνητρα εμποτισμένα με το στοιχείο της ανθρώπινης αδυναμίας.

Όπως προανέφερα ο χαρακτήρας του Ian Hart είναι ο πυρήνας της ταινίας γύρω από τον οποίο ο Λόουτς βρίσκει την ευκαιρία να κάνει ένα σχόλιο για τον κομμουνισμό, την αριστερά και τη διάσπασή της που σε τελική ανάλυση οδηγεί στη συντριβή της. Δύο τα χαρακτηριστικά και κομβικά σημεία στην ταινία:

Αφενός όταν μετά την απελευθέρωση ενός χωριού από τις δυνάμεις του Φράνκο, οι επαναστάτες συγκρούονται για το αν θα εφαρμόσουν τον κολεκτιβισμό. Έχουν χωθεί πίσω από ιδεολογικά χαρακώματα υφαίνοντας φανταστικούς εχθρούς, αγνοώντας τον πραγματικό εχθρό, τον Φράνκο.

Αφετέρου όταν καλούνται να αποφασίσουν αν θα ενταχθούν σε οργανωμένο στρατό ή όχι. Η σύγκρουση των επαναστατών είναι αναπόφευκτη. Αυτή τη φορά όμως η σύγκρουση δεν είναι λεκτική αλλά σώμα με σώμα. Τελικά ποιοι έχουν δίκιο; Οι σταλινικοί ή οι αγωνιστές του POUM (αντισταλινικό κίνημα); Ο ήρωας περιπλανιέται…

Έτσι περιπλανιόμαστε κι εμείς. Δεν είναι κακό να αλλάζεις ιδέες ούτε την άποψη σου πίσω από την οποία ήσουν περιχαρακωμένος (καταπληκτική και άκρως δηλωτική της μεταστροφής του ήρωα η σκηνή όπου σκίζει την ταυτότητα του κομμουνιστικού κόμματος). Η ιστορία θα σου δείξει το δρόμο, και η ιστορία θα δείξει αν ο αγώνας σου δικαιώθηκε. Γιατί κάθε αγώνας έχει νόημα και  περιμένει τη δικαίωσή του από το πλήρωμα του χρόνου, από τους μεταγενέστερους. Ωστόσο όποιος αδυνατεί να συντρίψει «ιδεολογικές εμμονές», αδυνατεί και να εγείρει ένα καινούριο αύριο. Ο εχθρός σε έχει καταστρέψει εκ των έσω!

Με ένα καταπληκτικό «αντίστροφο μοντάζ» ο Λόουτς μας αφηγείται την ιστορία του Ian Hart. Εστιάζει λίγο παραπάνω στην ιδεολογική διαμάχη των επαναστατών αδιαφορώντας ίσως για το γρήγορο της πλοκής. Η σκηνοθεσία είναι άρτια από έναν από τους κορυφαίους σύγχρονους Ευρωπαίους σκηνοθέτες. Δεν κέρδισε το «Χρυσό Φοίνικα» στις Κάννες και μάλλον δικαίως γιατί η ταινία δεν είναι -κατά την άποψή μου- ανώτερη ούτε από το «Underground» που κέρδισε ούτε από το «Βλέμμα του Οδυσσέα» που έπρεπε να κερδίσει.  Μ.Β.

Advertisements

Ο ΑΝΕΜΟΣ ΘΑ ΜΑΣ ΠΑΡΕΙ του Abbas Kiarostami

Bad ma ra khahad bord / Σινεφίλ. Σενάριο: Abbas Kiarostami. Πρωταγωνιστούν: Behzad Dorani, Noghre Asadi, Roushan Karam Elmi. Ιράν – Γαλλία 1999. Διάρκεια: 118′

(4,5/5)

 

Κινηματογραφικό συνεργείο καταφθάνει σ’ ένα ορεινό χωριό με σκοπό την καταγραφή μιας νεκρικής τελετής. Αντιμετωπίζει όμως ένα σοβαρό πρόβλημα, η υπέργηρη, ετοιμοθάνατη, γυναίκα δε λέει να πεθάνει…

 

Συναντήσεις και γνωριμίες ανολοκλήρωτες, συμβάντα και συζητήσεις ελλειπτικές. Αυτός είναι ο άνθρωπος της πόλης. Βιαστικός και αγχώδης, ανίκανος να φέρει κάτι εις πέρας. Ο Kiarostami μέσα από τη μινιμαλιστική και ρεαλιστική κινηματογραφική οπτική του, αποτυπώνει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την αντίθεση ανάμεσα στον άνθρωπο της πόλης και αυτόν της υπαίθρου.

Πρωταγωνιστής, ένας νωθρός κινηματογραφιστής, ενοχλητικός και αδιάκριτος. Μετέρχεται κάθε είδους μέσο για να πετύχει τους σκοπούς του, αδιαφορώντας για τις σχέσεις με τους συνάνθρωπούς του. Από την άλλη ο άνθρωπος της φύσης που προσωποποιείται σε πέντε διαφορετικούς χαρακτήρες, σε πέντε διαφορετικές συναντήσεις με τον πρωταγωνιστή, έχει ακόμη τη δύναμη να διακρίνει την ομορφιά τριγύρω του, είναι απλός και αγαπά τη φύση, μα πάνω απ’ όλα αγαπά τη ζωή.

Πέντε χαρακτήρες που ο καθένας συμβολίζει και μια πτυχή της ανόθευτης ζωής στην ύπαιθρο. Το παιδί, που ουσιαστικά αποτελεί και τον ξεναγό του ήρωα στο χωριό, είναι η αθωότητα. Η γυναίκα στο καφενείο, η προσωποποίηση της εργατικότητας αλλά και της χαλαρότητας, έννοιες ασυμβίβαστες με τη ζωή στην πόλη. Από την άλλη ο άνδρας που σκάβει ένα πηγάδι στο λόφο, η πίστη σ’ ένα σκοπό έστω κι αδύνατο. Η γυναίκα στο σκοτεινό υπόγειο που δίνει γάλα στον πρωταγωνιστή και το πρόσωπο της οποίας ποτέ δε βλέπουμε, εκφράζει τη συστολή των ανθρώπων του χωριού αλλά και της ανιδιοτέλειας. Ο γιατρός – φιλόσοφος… η σοφία της φύσης.

Ο Kiarostami στήνει ολόκληρη την ταινία στις αντιθέσεις. Από τη μια ο άνθρωπος της πόλης, από την άλλη αυτός της υπαίθρου… Οι φανεροί ήρωες και οι χαρακτήρες που δε βλέπουμε. Οι τελευταίοι, ανίκανοι συναισθηματικά, ενδιαφέρονται μόνο για την επίτευξη του στόχου τους, γι’ αυτό και κινηματογραφικά δεν έχουν κανένα ενδιαφέρον… Τέλος, η αντίθεση του φωτός με το σκοτάδι. Στο σκοτάδι απαγγέλει ο πρωταγωνιστής το ποίημα, ο τίτλος του οποίου είναι και ο τίτλος της ταινίας, στο φως πραγματώνεται το νόημά του. Μέσα σ’ ένα λιβάδι με στάχυα, ο άνεμος «μεταφέρει» τον ήρωα. Το φως νίκησε. Η αθωότητα και η θέληση για ζωή επιβάλλεται στη σκιά του θανάτου, που ηθελημένα άφησε ο Ιρανός σκηνοθέτης να πλανιέται σε όλη τη διάρκεια της ταινίας.